Symptomen van bacteriële vaginose (BV): kenmerken, oorzaken en wanneer je naar de huisarts moet

Wat zijn de symptomen van bacteriële vaginose?

Als BV symptomen veroorzaakt, is de meest herkenbare combinatie een sterke, visachtige vaginale geur en dunne, waterige afscheiding die grijswit kan zijn. De geur kan na seks duidelijker zijn. BV veroorzaakt meestal geen duidelijke jeuk of pijn, hoewel de symptomen niet bij iedereen precies hetzelfde verlopen.

Een ander belangrijk feit is dat BV ongemerkt aanwezig kan zijn. Volgens de NHS merkt ongeveer de helft van de vrouwen met BV geen symptomen. Je kunt BV daarom niet bevestigen of uitsluiten op basis van alleen geur, de kleur van de afscheiding, ongemak of een thuistest.

BV is meestal goed te behandelen, maar een veranderde geur of afscheiding verdient de juiste verklaring. Trichomoniasis en andere seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's), een schimmelinfectie, irritatie, hormonale droogheid en een achtergebleven voorwerp, zoals een tampon, kunnen vergelijkbare symptomen veroorzaken. Een zorgverlener kan de oorzaak vaststellen, zodat je niet zelf hoeft te kiezen tussen aandoeningen die op elkaar lijken.

Lees Ellasies gids over bacteriële vaginose voor meer uitleg over terugkerende BV, het vaginale microbioom en behandelmogelijkheden. Dit artikel richt zich op het herkennen van de symptomen en het kiezen van de juiste vervolgstap.

Wat is bacteriële vaginose?

Bacteriële vaginose is een verandering in het evenwicht van bacteriën in de vagina. Dit wordt vaak omschreven als vaginale dysbiose: bacteriën van het geslacht Lactobacillus worden minder dominant en een diversere groep anaerobe bacteriën neemt toe. Deze verschuiving kan de zuurgraad van de vagina veranderen en de kenmerkende afscheiding en geur veroorzaken.

BV komt vaak voor en wordt door de NHS niet als een soa beschouwd. Seksuele activiteit kan BV echter wel uitlokken of een rol spelen bij de overdracht ervan. BV wordt ook in verband gebracht met factoren zoals een nieuwe partner. Het kan ook voorkomen bij mensen die geen seks hebben gehad. Dit onderscheid is belangrijk: BV is geen bewijs dat een partner ontrouw is geweest en betekent niet dat iemand onhygiënisch is.

Deze verandering in bacteriën is iets anders dan vaginale schimmel, die wordt veroorzaakt door een overgroei van Candida-gist. Het verschilt ook van trichomoniasis, een soa die door een parasiet wordt veroorzaakt. Omdat alle drie de aandoeningen de afscheiding kunnen beïnvloeden, kan een conclusie op basis van één symptoom tot de verkeerde behandeling leiden.

Wat zijn de belangrijkste symptomen van BV?

Sterke vaginale visgeur

Een duidelijke visgeur is het symptoom dat het sterkst met BV samenhangt. De geur kan opvallen aan de afscheiding, in ondergoed of tijdens seks en kan na seks duidelijker worden. Een visgeur is een nuttige aanwijzing, maar geen bewijs: trichomoniasis kan ook onaangenaam of visachtig ruikende afscheiding veroorzaken.

Probeer een geur van vaginale afscheiding te onderscheiden van een zweetgeur rond de vulva of liezen. Beide kunnen in ondergoed terechtkomen, maar hebben niet noodzakelijk dezelfde oorzaak. Breng geen zeep, deodorant of parfum in de vagina aan om te testen of de geur verdwijnt.

Dunne, grijswitte of waterige afscheiding

Afscheiding bij BV wordt vaak omschreven als dun, waterig en grijswit. De afscheiding kan de vaginawanden bedekken in plaats van dikke klonten te vormen. Sommige mensen merken meer afscheiding dan normaal, terwijl anderen vooral de geur opmerken.

Normale afscheiding kan ook helder of wit zijn en kan rond de eisprong, tijdens de zwangerschap, bij seksuele activiteit of bij gebruik van anticonceptie wateriger of duidelijker merkbaar worden. Een verandering ten opzichte van je eigen normale patroon zegt vaak meer dan één kleur afzonderlijk beoordelen.

Weinig of geen jeuk en gevoeligheid

Volgens de NHS veroorzaakt BV gewoonlijk geen gevoeligheid of jeuk. In sommige beschrijvingen van BV worden lichte irritatie of een branderig gevoel genoemd, maar hevige jeuk, zichtbare ontsteking, gebarsten huid of duidelijke gevoeligheid passen niet bij het klassieke patroon. Bij die symptomen is het belangrijk om rekening te houden met een vaginale schimmelinfectie, dermatitis, een reactie op een irriterende stof of een andere oorzaak.

Kun je BV hebben zonder symptomen?

Ja. Volgens de NHS heeft ongeveer de helft van de vrouwen met BV geen symptomen. De Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention melden ook dat de meeste vrouwen met BV in een landelijk representatief onderzoek geen symptomen hadden.

Dit betekent niet dat iedereen routinematig thuis moet testen. Of een bacterieel patroon zonder symptomen moet worden behandeld, hangt af van de situatie, waaronder zwangerschap, geplande ingrepen, testresultaten en lokale klinische richtlijnen. Een uitslag moet worden geïnterpreteerd door de zorgverlener die de test heeft geregeld en mag niet worden behandeld op basis van een online checklist.

Dit betekent ook dat een partner geen duidelijke symptomen hoeft te hebben. Als een zorgverlener in de seksuele gezondheidszorg adviseert om je partner te laten onderzoeken of behandelen, volg dan dat persoonlijke advies. Deel geen voorgeschreven geneesmiddelen en gebruik geen overgebleven antibiotica.

Welke symptomen zijn niet kenmerkend voor BV?

De volgende symptomen sluiten BV niet uit, maar maken een andere of bijkomende oorzaak waarschijnlijker:

• hevige jeuk of irritatie van de vulva;
• dikke, witte, kwarkachtige afscheiding;
• geelgroene of schuimende afscheiding;
• blaasjes, zweertjes, wondjes of nieuwe huiduitslag;
• hevige pijn bij het plassen of tijdens seks;
• pijn in het bekken of de onderbuik;
• bloedverlies tussen menstruaties door of na seks;
• koorts, koude rillingen, overgeven, een flauw gevoel of je erg ziek voelen.

Als je vooral last hebt van jeuk of droogheid, lees dan meer over de oorzaken van vaginale droogheid en jeuk en laat je beoordelen als de symptomen nieuw of aanhoudend zijn, of als de oorzaak onzeker is. Elke vorm van jeuk behandelen als een vaginale schimmelinfectie of elke geur als BV kan de juiste diagnose vertragen.

BV, vaginale schimmelinfectie, trichomoniasis of irritatie: hoe verschillen de patronen?

Deze tabel helpt om symptomen te ordenen; het is geen diagnostisch hulpmiddel. Er kunnen meerdere aandoeningen tegelijk voorkomen en een soa kan weinig of geen symptomen veroorzaken.

Wat veroorzaakt BV en wie heeft er meer kans op?

BV begint met een verandering in het natuurlijke evenwicht van de vaginale bacteriën, maar de precieze aanleiding is niet altijd vast te stellen. Risicofactoren en verbanden bieden geen zekerheid: iemand kan meerdere risicofactoren hebben en nooit BV krijgen, terwijl iemand anders BV kan krijgen zonder duidelijke oorzaak.

Factoren die met BV samenhangen zijn onder meer:

• seksuele activiteit, waaronder seks met een nieuwe partner of meerdere partners;
• geen condooms gebruiken;
• seks met een partner die een vagina heeft en mogelijk bacteriën overdraagt die met BV samenhangen;
• vaginale spoelingen of het gebruik van geparfumeerde producten in of rond de vagina;
• het hebben van een spiraaltje (IUD), volgens de richtlijnen van de NHS;
• het moment in de menstruatiecyclus, waarbij volgens onderzoek BV vaker voorkomt tijdens de menstruatie;
• roken.

BV kan ook zonder seksuele activiteit ontstaan. Het is daarom onjuist om elk geval als seksueel overdraagbaar te beschouwen. Tegelijkertijd mag „geen soa” geen reden zijn om niet te testen: afscheiding en geur kunnen door een soa worden veroorzaakt en een zorgverlener moet dit mogelijk uitsluiten.

Hoe wordt bacteriële vaginose vastgesteld?

Een huisarts of zorgverlener in een centrum voor seksuele gezondheid zal meestal vragen naar de afscheiding, geur, klachten, het moment in de menstruatiecyclus, zwangerschap, geneesmiddelen, producten voor intieme verzorging en seksuele voorgeschiedenis. Diegene kan de vagina onderzoeken en een uitstrijkje afnemen om te testen op BV en andere infecties.

Voor een klinische diagnose kan een combinatie van bevindingen worden gebruikt in plaats van één symptoom. De CDC beschrijft de criteria van Amsel, waarbij wordt gekeken naar het uiterlijk van de afscheiding, een vaginale pH hoger dan 4.5, een kenmerkende geurtest en ‘clue cells’ die onder een microscoop zichtbaar zijn. Er kunnen ook laboratoriumtests of tests op de zorglocatie worden gebruikt.

Met een vaginale pH-teststrip voor thuis kun je BV niet vaststellen. Een verhoogde pH kan de beoordeling van een zorgverlener ondersteunen, maar laat niet zien waarom de pH is veranderd en kan BV niet onderscheiden van elke soa of andere oorzaak. Ook mag een normale uitslag geen reden zijn om zorgwekkende symptomen te negeren.

Ellasie's beleid voor medische beoordeling legt uit waarom gezondheidsinformatie die uitgaat van symptomen duidelijk moet maken wat de diagnostische beperkingen zijn. Een online gids kan je helpen het patroon te beschrijven, maar kan je niet onderzoeken, een uitstrijkje afnemen of testen uitvoeren.

Wat moet je doen als je mogelijke symptomen van BV opmerkt?

1. Noteer wat er is veranderd. Noteer de geur, kleur en structuur van de afscheiding, jeuk, pijn, bloedverlies, het moment in je menstruatiecyclus, recente seks, de mogelijkheid van een zwangerschap, geneesmiddelen en eventuele nieuwe producten.
2. Gebruik geen vaginale spoelingen en probeer de geur niet te maskeren. Vermijd vaginale deodorants, geparfumeerde doekjes, inwendige wasproducten en antiseptische middelen. Was alleen de buitenkant van de vulva voorzichtig.
3. Kies de juiste zorgverlener. Een huisarts of soa-kliniek kan mogelijke BV beoordelen en een soa uitsluiten. Soa-zorg is vertrouwelijk en biedt vaak tests aan zonder verwijzing van de huisarts.
4. Bespreek het risico op een soa openlijk. Vertel de zorgverlener over een nieuwe partner, seks zonder condoom of andere blootstelling die bepaalt welke tests zinvol zijn.
5. Volg de behandeling die bij de diagnose hoort. Combineer niet op eigen initiatief antischimmelmiddelen, antibiotica, boorzuur, pH-producten en supplementen.
6. Ga terug naar een zorgverlener als het patroon aanhoudt of verandert. Als de behandeling niet werkt, kan dat wijzen op terugkeer van de aandoening, herinfectie, een onjuiste eerste aanname of meerdere aandoeningen tegelijk.

Hoe wordt BV behandeld en wat als het terugkomt?

Volgens de NHS wordt BV meestal behandeld met antibioticatabletten, -gels of -crèmes die worden voorgeschreven door een huisarts of soa-kliniek. De beste optie hangt af van je diagnose, of je zwanger bent, je medische voorgeschiedenis, allergieën, eerdere behandelingen en lokale richtlijnen. Gebruik het geneesmiddel precies zoals voorgeschreven en volg elk advies over seks, condooms of vaginale producten tijdens de behandeling.

Dat de klachten verbeteren, bevestigt niet dat elke mogelijke infectie is behandeld. Gebruik geen medicijnen van iemand anders, herhaal een oud voorschrift niet zonder advies en stop een voorgeschreven kuur niet voortijdig, tenzij een zorgverlener dit aangeeft.

BV komt vaak terug, soms al binnen enkele maanden. Terugkerende BV betekent niet dat je je niet goed genoeg hebt gewassen. Neem contact op met een huisarts of kliniek voor seksuele gezondheid als de klachten terugkomen, in plaats van jezelf steeds opnieuw te blijven behandelen. De zorgverlener kan nagaan of het opnieuw om BV gaat, andere oorzaken of uitlokkende factoren onderzoeken en zo nodig een plan voor de langere termijn bespreken.

Advies voor partners is niet voor iedereen hetzelfde. Op de huidige NHS-pagina staat dat een partner die vrouw is of een vagina heeft mogelijk ook behandeling nodig heeft. Aanbevelingen kunnen afhangen van de anatomie van de partner, symptomen, terugkeer van de klachten en de lokale werkwijze. Vraag daarom advies aan de behandelende kliniek in plaats van de behandeling te delen.

Wat moet je doen bij symptomen van BV tijdens de zwangerschap?

Neem contact op met je verloskundige, huisarts, kraamafdeling of kliniek voor seksuele gezondheid als je zwanger bent en denkt dat je BV hebt of ongebruikelijke afscheiding of geur opmerkt. De NHS adviseert om behandeling te zoeken, omdat BV een kleine kans op zwangerschapscomplicaties met zich meebrengt.

De zwangerschap zelf kan voor meer normale afscheiding zorgen. Die is meestal helder of wit en heeft geen sterke, onaangename geur. Door die normale verandering is beoordeling — en niet giswerk — des te belangrijker wanneer de geur, kleur of textuur ongewoon wordt, of wanneer je pijn, bloedverlies of koorts hebt of je je zorgen maakt over vochtverlies.

Breng geen middel in dat niet is voorgeschreven, gebruik geen overgebleven antibiotica en ga er niet van uit dat een product met het etiket ‘natuurlijk’ geschikt is tijdens de zwangerschap. Vertel de zorgverlener over alle medicijnen, supplementen en vaginale producten die je hebt gebruikt.

Wanneer moet je naar de huisarts of een kliniek voor seksuele gezondheid?

Laat je onderzoeken als:

• je denkt dat je BV hebt of dit is de eerste keer dat je deze klachten hebt;
• de geur, kleur, textuur of hoeveelheid van je afscheiding verandert;
• een sterke of visachtige geur houdt aan;
• de klachten zijn begonnen na seks met een nieuwe partner of er is mogelijk sprake van een soa;
• je hebt jeuk, een pijnlijk of geïrriteerd gevoel, pijn bij het plassen of pijn tijdens seks;
• je hebt bloedverlies tussen menstruaties of na seks;
• de klachten komen terug, zijn anders dan bij eerdere episodes of verbeteren niet na de behandeling;
• je bent zwanger of mogelijk zwanger;
• je hebt diabetes, een verzwakt immuunsysteem of een andere aandoening die van invloed is op de veiligheid van de behandeling.

Vraag met spoed advies aan NHS 111 of een spoedhuisarts bij pijn in het bekken of de onderbuik, vooral tijdens de zwangerschap, of als je ook koorts, koude rillingen of braken hebt of je erg ziek voelt. Bel 999 of ga naar A&E bij ernstige of toenemende bekkenpijn, plotselinge hevige pijn in de onderbuik, bekkenpijn met hevig bloedverlies, een flauw gevoel of een ander medisch noodgeval.

Kort samengevat

Het duidelijkste symptoompatroon van BV is dunne, grijswitte afscheiding met een visgeur, vaak zonder veel jeuk of pijn. Toch heeft ongeveer de helft van de vrouwen met BV mogelijk geen symptomen, en geen enkele geur, kleur of uitslag van een pH-thuistest kan de diagnose bevestigen.

Gebruik je symptomen om te bepalen wat je moet doen, niet om jezelf een behandeling voor te schrijven. Een huisarts of centrum voor seksuele gezondheid kan onderscheid maken tussen BV, een schimmelinfectie, trichomoniasis, een andere soa, irritatie, hormonale droogheid en andere oorzaken. Laat je snel controleren tijdens de zwangerschap, na nieuw seksueel contact, als de symptomen terugkeren of als pijn, bloedverlies, koorts of je ziek voelen de situatie zorgwekkender maakt.

Veelgestelde vragen

Hoe ziet afscheiding bij BV eruit en hoe ruikt die?

Afscheiding bij BV is vaak dun, waterig en grijswit, met een sterke visgeur die na seks duidelijker kan zijn. Alleen het uiterlijk en de geur kunnen BV niet bevestigen, omdat andere infecties vergelijkbare klachten kunnen veroorzaken.

Kun je BV hebben zonder visgeur?

Ja. Ongeveer de helft van de vrouwen met BV heeft geen symptomen. BV kan dus aanwezig zijn zonder merkbare geur of verandering in de afscheiding. Of testen nodig is, hangt af van de symptomen, zwangerschap, ingrepen en de klinische context.

Veroorzaakt BV jeuk?

BV veroorzaakt meestal geen ernstige jeuk of pijn. Hevige jeuk met dikke, witte en meestal geurloze afscheiding past eerder bij een schimmelinfectie, terwijl irritatie, huidaandoeningen en andere infecties ook jeuk kunnen veroorzaken. Vraag advies als de oorzaak niet duidelijk is.

Is BV een seksueel overdraagbare aandoening?

De NHS beschouwt BV niet als een soa en BV kan ook zonder seks ontstaan. Seksuele activiteit kan BV echter uitlokken of een rol spelen bij de overdracht, en de symptomen kunnen op die van een soa lijken. Daarom kan het verstandig zijn je te laten testen nadat je seks hebt gehad met een nieuwe partner.

Kan een pH-thuistest aantonen of ik BV heb?

Nee. Een vaginale pH boven 4.5 is één mogelijke aanwijzing bij de diagnose, maar een thuisteststrip kan de oorzaak niet vaststellen en een soa niet uitsluiten. Voor een klinische diagnose kunnen de symptomen, lichamelijk onderzoek, microscopisch onderzoek, een uitstrijkje of een andere test worden gebruikt.

Wanneer zijn klachten die op BV lijken dringend?

Alleen naar vis ruikende afscheiding is meestal geen spoedgeval, maar bij bekkenpijn, hevig bloedverlies, koorts, koude rillingen, braken, een flauw gevoel, sterk toenemende pijn of als je je erg ziek voelt, is een dringende beoordeling nodig. Ook als je zwanger bent en pijn, bloedverlies of ongewone afscheiding hebt, moet je snel advies inwinnen.