Vaginale afscheiding: kleuren, geur en wanneer je die moet laten controleren

Wat zeggen de kleur en geur van vaginale afscheiding?

Normale vaginale afscheiding is meestal helder of wit, kan dik en kleverig of glad en nat zijn en hoort geen sterke, onaangename geur te hebben. De hoeveelheid en structuur kunnen veranderen door hormonen, de eisprong, zwangerschap, anticonceptie en seksuele activiteit.

Een nieuwe visachtige geur, grijze afscheiding, dikke witte klontjes, een geelgroen of schuimig uiterlijk, bloed buiten een verwachte menstruatie of een verandering die gepaard gaat met jeuk, pijn of irritatie verdient extra aandacht. Deze patronen kunnen wijzen op BV, een schimmelinfectie, een soa, irritatie, hormonale veranderingen of een andere oorzaak, maar er is te veel overlap om zelf een betrouwbare diagnose te stellen.

Gebruik kleur en geur als aanleiding om naar het volledige patroon te kijken, niet als uitslag van een thuistest. Als een verandering ongewoon voor je is of aanhoudt, kan een huisarts of soa-polikliniek dit beoordelen en zo nodig onderzoek doen.

Meer informatie over de wetenschap achter vaginale bacteriën, de zuurgraad en veranderingen tijdens verschillende levensfasen vind je in Ellasie's gids over het vaginale microbioom en de pH. Dit artikel richt zich op het herkennen van afscheiding en de juiste medische vervolgstap.

Hoe ziet normale vaginale afscheiding eruit?

Afscheiding is vocht dat uit de vagina en baarmoederhals komt. Het helpt de vagina vochtig te houden en voert cellen en afscheidingsstoffen af. Afscheiding betekent niet dat de vagina vies of geïnfecteerd is, en normale afscheiding hoeft niet te worden gestopt.

Volgens de NHS is gezonde afscheiding meestal:

• helder of wit;
• soms dik en kleverig;
• op andere momenten glad en vochtig;
• zonder een sterke of onaangename geur.

Er bestaat niet één ‘juiste’ dagelijkse hoeveelheid. Sommige mensen merken regelmatig afscheiding op, anderen nauwelijks. De nuttigste vergelijking is met wat voor jou normaal is. Een plotselinge toename, een nieuwe textuur die aanhoudt of een geur die duidelijk anders is dan normaal verdient meer aandacht dan een willekeurige hoeveelheid.

Hoe afscheiding verandert tijdens de menstruatiecyclus

Baarmoederhalsslijm wordt rond de eisprong vaak vochtiger, helderder en gladder. Op andere momenten in de cyclus kan het dikker of kleveriger zijn. Sperma, opwindingsvocht en menstruatiebloed kunnen tijdelijk veranderen wat je in je ondergoed ziet. Het moment en recente activiteit bieden daarom nuttige context.

Een verandering die samenhangt met de cyclus veroorzaakt normaal gesproken geen sterke, onaangename geur, hevige jeuk, pijn, bekkenpijn of pijn bij het plassen. Bij deze bijkomende klachten is het belangrijker om rekening te houden met een infectie, irritatie of een andere aandoening.

Kun je aan afscheiding zien of je vaginale microbioom in balans is?

Afscheiding kan aanwijzingen geven over de vaginale gezondheid, maar geeft geen volledig beeld van het microbioom en bewijst niet dat het ‘in balans’ is. Het vaginale microbioom is een dynamische gemeenschap die van persoon tot persoon en gedurende de menstruatiecyclus en verschillende levensfasen varieert. Bij veel mensen in de vruchtbare leeftijd helpen Lactobacillus-soorten een zuur milieu in stand te houden, terwijl bij BV het gebruikelijke bacteriële patroon verandert.

Dat betekent niet dat elke verandering in afscheiding een probleem met het microbioom is. Baarmoederhalsslijm, zwangerschap, hormonale anticonceptie, borstvoeding, de menopauze, irritatie, een soa, een schimmelinfectie en bloedverlies kunnen allemaal invloed hebben op wat je opmerkt. Een schimmelinfectie is een aandoening die door een schimmel wordt veroorzaakt, niet simpelweg een gebrek aan ‘goede bacteriën’, en soa’s vereisen tests en behandeling die zijn afgestemd op de specifieke diagnose.

Ook een pH-teststrip voor thuis kan de oorzaak niet vaststellen. De vaginale pH kan deel uitmaken van de beoordeling door een zorgverlener bij aandoeningen zoals BV, maar kleur, geur en pH vervangen geen onderzoek, uitstrijkje of soa-test wanneer die nodig is.

Kleurengids voor vaginale afscheiding: wat verschillende patronen kunnen betekenen

Deze tabel is bedoeld als leidraad om de urgentie te bepalen, niet als diagnose. Als het patroon nieuw of aanhoudend is of je zorgen baart, volg dan de voorgestelde volgende stap in plaats van alleen op basis van de kleur een behandeling te kiezen.

Wat kunnen verschillende geuren van vaginale afscheiding betekenen?

Geen geur of een milde, vertrouwde geur

Normale afscheiding hoort niet onaangenaam te ruiken. Een milde, vertrouwde geur kan variëren door zweet, menstruatiebloed, sperma en lang rondlopen in vochtige kleding. Het belangrijkste verschil is of de geur duidelijk nieuw, sterk of aanhoudend is, of samengaat met veranderde afscheiding.

Visgeur

Een sterke visgeur met dunne, grijswitte afscheiding is het klassieke beeld bij BV. Trichomoniasis kan ook geelgroene afscheiding veroorzaken die schuimig oogt of naar vis ruikt. Alleen op basis van de geur kun je de twee dus niet van elkaar onderscheiden, vooral niet als er recent een nieuw seksueel contact is geweest.

Stinkende, rottende of ongewoon sterke geur

Een uitgesproken onaangename geur kan optreden bij een infectie of irritatie, maar ook als er iets, zoals een tampon, in de vagina is achtergebleven. Als je denkt dat er een tampon is achtergebleven en je die niet gemakkelijk kunt verwijderen, zoek dan medische hulp in plaats van een ander voorwerp in te brengen.

Als je je plotseling erg ziek voelt en hoge koorts, braken, diarree, duizeligheid, verwardheid, hevige spierpijn of een huiduitslag die aanvoelt als schuurpapier hebt, moet je dringend worden beoordeeld. Hoewel het toxischeshocksyndroom zeldzaam is, kan het zich snel ontwikkelen.

Metaalachtige of bloedachtige geur

Bloed kan rond een menstruatie zowel de kleur als de geur van afscheiding veranderen. Ga er echter niet van uit dat alle roze, rode of bruine afscheiding met de menstruatie samenhangt. Bloedingen na seks, tussen menstruaties door, tijdens de zwangerschap of na de menopauze moeten worden beoordeeld.

Welke symptomen maken een verandering in afscheiding zorgwekkender?

De kleur zegt meer als deze samen met andere symptomen wordt beoordeeld. Vraag medisch advies als ongewone afscheiding gepaard gaat met:

• jeuk, een pijnlijk of gevoelig gevoel, zwelling of gebarsten huid;
• pijn of een branderig gevoel bij het plassen;
• pijn tijdens seks;
• pijn in het bekken of de onderbuik;
• bloedingen tussen de menstruaties door of na seks;
• koorts, koude rillingen, braken of je erg ziek voelen;
• symptomen na seks met een nieuwe partner;
• een verandering tijdens de zwangerschap;
• terugkerende klachten of symptomen die na behandeling niet verbeteren.

Bekkenpijn, diepe pijn tijdens seks, bloedingen en ongewone afscheiding kunnen voorkomen bij een bekkenontsteking. Een bekkenontsteking kan zich geleidelijk of snel ontwikkelen en veroorzaakt niet altijd alle symptomen. Snelle medische beoordeling is nodig, omdat een vroege behandeling het risico op complicaties verkleint.

Waardoor kan afscheiding behalve door een infectie veranderen?

Niet elke verandering wijst op BV, een schimmelinfectie of een soa. Andere mogelijke invloeden zijn:

• de menstruatiecyclus en ovulatie, die het baarmoederhalsslijm veranderen;
• zwangerschap, waarbij de hoeveelheid afscheiding meestal toeneemt;
• hormonale anticonceptie, borstvoeding en de menopauze, die de vochtigheid en het vaginale weefsel kunnen beïnvloeden;
• zeep, geparfumeerde wasproducten, doekjes, glijmiddelen of andere irriterende stoffen;
• een achtergebleven tampon of een ander voorwerp in de vagina;
• lichte bloedingen, onder meer rond de menstruatie, al moeten onverwachte bloedingen wel worden beoordeeld.

Stress kan invloed hebben op hoe symptomen worden opgemerkt en is in verband gebracht met bepaalde patronen in de vaginale gezondheid, maar veroorzaakt geen kenmerkende kleur van de afscheiding en bewijst niet wat de oorzaak is. Lees de afzonderlijke beoordeling van het bewijs over stress en vaginale symptomen, maar beschouw stress niet als een vervangende diagnose.

Welke veranderingen in vaginale afscheiding zijn normaal tijdens de zwangerschap?

Het is normaal om tijdens de zwangerschap meer afscheiding te hebben. Gezonde zwangerschapsafscheiding is meestal dun, helder of melkachtig wit en hoort niet onaangenaam te ruiken. Tegen het einde van de zwangerschap kan kleverig, geleiachtig roze slijm een teken zijn dat de slijmprop loskomt terwijl het lichaam zich voorbereidt op de bevalling.

Bel je verloskundige als de afscheiding onaangenaam of vreemd ruikt, groen of geel wordt, of gepaard gaat met jeuk, een pijnlijk of gevoelig gevoel of pijn bij het plassen. Neem bij vaginaal bloedverlies tijdens de zwangerschap onmiddellijk contact op met je verloskundige of arts.

Als er voortdurend waterig vocht lijkt te lekken of als je niet zeker weet of je vliezen mogelijk gebroken zijn, neem dan contact op met je verloskundige afdeling in plaats van alleen af te gaan op de kleur of geur. Tijdens de zwangerschap geldt een lagere drempel om medische hulp te zoeken. Breng daarom geen middel in dat niet is voorgeschreven en behandel een vermoedelijke vaginale schimmelinfectie niet zonder eerst na te gaan welke medicijnen geschikt zijn.

Wat betekent ongewone afscheiding na de menopauze?

Na de menopauze neemt afscheiding vaak af, terwijl een lager oestrogeengehalte kan bijdragen aan vaginale droogheid, irritatie en veranderingen in het weefsel. Nieuwe afscheiding kan nog steeds verschillende oorzaken hebben, waaronder ontsteking, infectie of bloedverlies.

Roze of bruine afscheiding na de menopauze moet worden beschouwd als mogelijk bloedverlies na de menopauze en door een huisarts worden onderzocht, ook als het maar één keer gebeurde, de hoeveelheid klein was of er geen andere klachten waren. In de meeste gevallen is kanker niet de oorzaak, maar onderzoek is belangrijk omdat bloedverlies soms een teken kan zijn van een ernstigere aandoening.

Wanneer is een soa-test nodig bij ongewone afscheiding?

Neem contact op met een soa-polikliniek of huisarts wanneer de afscheiding verandert na seks met een nieuwe partner, na seks zonder condoom of wanneer een partner klachten of een soa-diagnose heeft. Een test is ook verstandig als de afscheiding geelgroen, schuimig of ongewoon sterk ruikend is, of gepaard gaat met pijn bij het plassen, bekkenpijn, bloedverlies na seks of bloedverlies tussen menstruaties.

Trichomoniasis, chlamydia en gonorroe kunnen veranderingen in de afscheiding veroorzaken, maar kunnen ook weinig of geen klachten geven. Afscheiding die er geruststellend uitziet, kan een soa na een relevante blootstelling niet uitsluiten.

Soa-poliklinieken werken vertrouwelijk en bij veel kun je zonder verwijzing van een huisarts terecht. Ga er totdat je advies hebt gekregen niet alleen op basis van symptomen van uit dat een partner wel of geen infectie heeft overgedragen.

Hoe beoordeelt een zorgverlener ongewone vaginale afscheiding?

Een zorgverlener kan vragen wanneer de verandering begon, hoe de afscheiding eruitziet en ruikt, of je jeuk of pijn hebt, waar je je in je cyclus bevindt, of je zwanger kunt zijn, welke medicijnen of producten je gebruikt en of een soa-test relevant is.

Afhankelijk van het patroon kan de zorgverlener:

• de vulva en vagina onderzoeken;
• een vaginaal uitstrijkje of een uitstrijkje van de baarmoederhals afnemen;
• urineonderzoek of soa-tests regelen;
• een zwangerschapstest uitvoeren;
• de vaginale pH beoordelen of een monster onder de microscoop onderzoeken;
• nader onderzoek of een verwijzing regelen bij bloedverlies, bekkenpijn of klachten na de menopauze.

De juiste behandeling hangt af van de oorzaak: antibiotica, antischimmelmedicatie, behandeling van een soa, het verwijderen van een irriterende stof of achtergebleven voorwerp, of de behandeling van hormonale veranderingen in het weefsel zijn niet onderling uitwisselbaar. In het beleid voor medische beoordeling van Ellasie wordt uitgelegd waarom bij symptoompatronen de beperkingen van diagnostiek en duidelijk advies over wanneer je hulp moet zoeken moeten worden vermeld.

Wat moet je doen als je afscheiding verandert?

1. Beschrijf het volledige klachtenpatroon. Noteer de kleur, geur, textuur en hoeveelheid, en eventuele jeuk, gevoeligheid, pijn en bloedverlies. Noteer ook het moment in je cyclus, een eventuele zwangerschap, recente seks, geneesmiddelen en nieuwe producten.
2. Gebruik geen vaginale spoelingen en probeer de geur niet te verdoezelen. Vermijd vaginale deodorants, geparfumeerde doekjes en inwendige wasproducten. Was de uitwendige huid voorzichtig met warm water en een milde, ongeparfumeerde zeep als je die verdraagt.
3. Kies de juiste zorgverlener. Een centrum voor seksuele gezondheid is geschikt als er mogelijk sprake is van een soa. Een huisarts kan veranderingen beoordelen die voor het eerst optreden, terugkeren, aanhouden of onverklaard zijn. Maak tijdens de zwangerschap gebruik van de zwangerschapszorg.
4. Combineer behandelingen niet op goed geluk. Antischimmelmiddelen behandelen geen BV of soa's, terwijl antibiotica geen vaginale schimmelinfectie behandelen. Onnodige behandeling kan de juiste diagnose vertragen.
5. Laat je opnieuw beoordelen als de klachten aanhouden. Als een vrij verkrijgbaar middel niet werkt, kan dit betekenen dat de veronderstelde oorzaak niet klopte, de aandoening is teruggekeerd of er meer dan één probleem speelt.
6. Onderneem bij alarmsignalen snel actie. Bekkenpijn, bloedverlies, koorts, een flauw gevoel, braken of je erg ziek voelen bepaalt hoe snel je hulp moet inschakelen.

Wanneer moet je medische hulp inschakelen?

Neem contact op met NHS 111, een huisarts of een centrum voor seksuele gezondheid als:

• je afscheiding van kleur, geur, textuur of hoeveelheid verandert en dit ongebruikelijk voor je is;
• er een sterke visachtige of vieze geur is, of een nieuwe geur die aanhoudt;
• je last hebt van jeuk, een pijnlijk of gevoelig gevoel, zwelling of huiduitslag;
• plassen of seks pijnlijk is;
• je bloedverlies hebt tussen menstruaties door of na seks;
• de klachten zijn begonnen na seks met een nieuwe partner of er mogelijk sprake is van een soa;
• je zwanger bent en je afscheiding verandert;
• je na de menopauze roze of bruine afscheiding hebt;
• de klachten terugkeren, anders zijn dan bij eerdere episodes of niet verbeteren door de behandeling.

Vraag dringend om medisch advies bij pijn in het bekken of de onderbuik, vooral tijdens de zwangerschap, of wanneer je koorts, koude rillingen of braken hebt of je erg ziek voelt. Bel 999 of ga naar A&E bij ernstige of toenemende bekkenpijn, plotselinge hevige pijn in de onderbuik, bekkenpijn met hevig bloedverlies, een flauw gevoel, verwardheid, moeite met ademhalen of een ander medisch noodgeval.

Kort samengevat

Heldere of witte afscheiding zonder een sterke onaangename geur is meestal normaal. Een nieuwe kleur, geur, textuur of combinatie van klachten moet mogelijk worden beoordeeld. Visachtig ruikende grijswitte afscheiding kan wijzen op BV; dikke, witte, geurloze afscheiding met jeuk kan wijzen op een vaginale schimmelinfectie; en geelgroene, schuimende afscheiding of afscheiding in combinatie met pijn kan wijzen op een soa of een andere infectie.

Geen van deze kenmerken vormt een bevestigde diagnose. Neem wat voor jou normaal is als uitgangspunt, houd rekening met zwangerschap, bloedverlies, pijn en seksueel contact en ga bij veranderingen naar een huisarts, centrum voor seksuele gezondheid of verloskundige zorgverlener. Een snelle beoordeling is vooral belangrijk bij bekkenpijn, koorts, onverwacht bloedverlies, zwangerschap of afscheiding met bloed na de menopauze.

Veelgestelde vragen

Is heldere of witte vaginale afscheiding normaal?

Meestal wel. Normale afscheiding is doorgaans helder of wit, kan kleverig, romig, glibberig of nat zijn en hoort geen sterke, onaangename geur te hebben. De hoeveelheid en textuur kunnen tijdens de menstruatiecyclus en zwangerschap veranderen. Vraag advies als de afscheiding afwijkt van wat voor jou normaal is of gepaard gaat met jeuk, pijn of bloedverlies.

Wat betekent grijze afscheiding met een visgeur?

Dunne, waterige, grijswitte afscheiding met een sterke visgeur wordt vaak in verband gebracht met bacteriële vaginose. Trichomoniasis kan ook een visgeur veroorzaken. Daarom kan het nodig zijn dat een huisarts of centrum voor seksuele gezondheid de oorzaak vaststelt en een soa uitsluit.

Betekent dikke, witte afscheiding altijd een schimmelinfectie?

Nee. Dikke, witte, kwarkachtige afscheiding met jeuk, irritatie of een pijnlijk gevoel is kenmerkend voor een vaginale schimmelinfectie en ruikt meestal niet. Vergelijkbare symptomen kunnen een andere oorzaak hebben, vooral als dit de eerste keer is, de behandeling niet werkt, de symptomen terugkeren of een zwangerschap invloed heeft op de veiligheid van de behandeling.

Kan gele of groene afscheiding normaal zijn?

Geelgroene, schuimende of stinkende afscheiding, of afscheiding die met pijn gepaard gaat, kan voorkomen bij trichomoniasis, gonorroe of een andere infectie en moet worden beoordeeld. Een kleur die kort zichtbaar is zonder symptomen kan een onschuldige verklaring hebben, maar een duidelijke verandering ten opzichte van je gebruikelijke afscheiding mag niet alleen op basis van de kleur worden gediagnosticeerd.

Wat betekent bruine afscheiding?

Bruine afscheiding betekent meestal dat er bloed met vaginaal vocht is vermengd. Dit kan rond een menstruatie voorkomen, maar bij bloedverlies tussen menstruaties, na seks, tijdens de zwangerschap of na de menopauze moet je medisch advies vragen. Roze of bruine afscheiding na de menopauze moet worden onderzocht, ook als het maar één keer voorkomt.

Kan een vaginale pH-zelftest de oorzaak vaststellen?

Nee. De vaginale pH-waarde kan een klinische aanwijzing zijn, maar hiermee kan niet worden vastgesteld om welk micro-organisme het gaat, kunnen niet alle infecties van elkaar worden onderscheiden en kan een soa niet worden uitgesloten. Mogelijk zijn een beoordeling van de symptomen, lichamelijk onderzoek en een uitstrijkje of andere tests nodig.