Huismiddeltjes tegen bacteriële vaginose (BV): wat helpt, wat niet en wat je beter kunt vermijden

Kun je met huismiddeltjes van BV afkomen?

Er is geen betrouwbaar huismiddeltje dat kan worden aanbevolen om een actieve episode van bacteriële vaginose te verhelpen. Wat je thuis kunt doen, is vooral ondersteunend: stop met vaginale douches en geparfumeerde producten, was de vulva voorzichtig, breng geen voedingsmiddelen of huishoudelijke middelen in de vagina in en laat je onderzoeken als je denkt dat je BV hebt.

In de NHS-richtlijnen over de symptomen en behandeling van bacteriële vaginose staat dat BV meestal wordt behandeld met antibiotica in de vorm van tabletten, gels of crèmes. Ook wordt aangeraden om naar een huisarts of kliniek voor seksuele gezondheid te gaan als je denkt dat je BV hebt, onder meer omdat afscheiding en geur ook bij andere aandoeningen kunnen voorkomen.

Voor een bredere uitleg over de aandoening, waaronder waarom BV kan terugkeren en welke rol het vaginale microbioom speelt, lees je onze complete gids over bacteriële vaginose en terugkerende klachten.

Dat betekent niet dat elke niet-antibiotische optie nutteloos is. Een speciaal samengestelde vaginale melkzuurgel is onderzocht in een groot Brits onderzoek, probiotica zijn vooral onderzocht in verband met terugkeer en boorzuur wordt gebruikt in enkele beperkte behandelschema's onder begeleiding van een arts. De fout is om deze alle drie op één hoop te gooien met knoflook, azijn of yoghurt en ze even goed bewezen ‘natuurlijke remedies’ te noemen. Dat zijn ze niet.

Waarom de juiste diagnose belangrijk is voordat je iets probeert

BV is een verandering in de vaginale microbiële gemeenschap. Beschermende Lactobacillus-bacteriën worden minder dominant, terwijl een mengsel van andere bacteriën toeneemt. Een kenmerkend symptomenpatroon omvat dunne, grijswitte afscheiding en een opvallende visgeur, die na seks duidelijker kan zijn. Sommige mensen hebben geen symptomen en BV veroorzaakt meestal geen hevige pijn of jeuk.

Ga er niet automatisch van uit dat het BV is als je vooral last hebt van jeuk, een branderig gevoel of droogheid. Een vaginale schimmelinfectie, huidirritatie, hormonale droogheid en andere oorzaken kunnen vergelijkbaar aanvoelen. Inzicht in de verschillende oorzaken van vaginale droogheid en jeuk kan je helpen herkennen wanneer je symptomen niet overeenkomen met het gebruikelijke patroon van BV.

Ook kleur, consistentie en bijkomende symptomen zijn belangrijk bij de beoordeling van afscheiding. Onze gids over de kleur en geur van vaginale afscheiding en veranderingen in de pH legt uit welke patronen normaal kunnen zijn en welke gecontroleerd moeten worden.

Een pH-test thuis of een herkenbare geur kan een vaginale schimmelinfectie, trichomoniasis, een andere soa, cervicitis of een achtergebleven tampon niet uitsluiten. Het informatieblad van de Wereldgezondheidsorganisatie over bacteriële vaginose legt ook uit dat recente seks, menstruatie, vaginale spoelingen, intravaginale producten en het gebruik van antimicrobiële middelen invloed kunnen hebben op het vaginale milieu en de klinische beoordeling. Behandeling van de verkeerde aandoening kan de zorg die je werkelijk nodig hebt vertragen.

Huismiddeltjes en niet-antibiotische opties voor BV vergeleken

Wat mogelijk veilig helpt

1. Zachte uitwendige verzorging

De vagina reinigt zichzelf. De vulva is de uitwendige huid die je voorzichtig kunt wassen. Het zelfzorgadvies van de NHS bij bacteriële vaginose raadt aan om het gebied rond de geslachtsdelen met water en gewone zeep te wassen en geparfumeerde zeep, badschuim, vaginale wasproducten, deodorants en vaginale douches te vermijden.

Een verstandige routine voor thuis is eenvoudig:

• was alleen uitwendig met lauw water en, indien nodig, een kleine hoeveelheid gewone, ongeparfumeerde zeep;
• dep het gebied droog in plaats van te schrobben;
• trek natte zwemkleding of bezwete kleding uit;
• stop met het gebruik van nieuwe geparfumeerde wasproducten, deodorant, glijmiddelen of badproducten als de irritatie begon nadat je die bent gaan gebruiken;
• probeer geur niet weg te wassen vanuit de vagina;

Deze gewoonten kunnen irritatie verminderen en een mogelijke uitlokkende factor wegnemen. Ze bestrijden niet de bacteriegemeenschap die samenhangt met actieve BV.

2. Samengestelde melkzuurgel: enig bewijs, maar minder effectief

Melkzuurgel wordt soms aangeprezen als een antibioticavrije manier om een zuurder vaginaal milieu te herstellen. Dat idee is biologisch aannemelijk, maar een speciaal samengestelde vaginale gel is heel iets anders dan azijn of een ander huishoudelijk zuur in de vagina aanbrengen.

De Britse gerandomiseerde gecontroleerde VITA-studie naar melkzuurgel en metronidazol vergeleek bij 518 vrouwen met terugkerende BV een zevendaagse behandeling met intravaginale melkzuurgel met orale metronidazol.

Na twee weken meldde 70% van de deelnemers met beschikbare uitkomstgegevens in de metronidazolgroep dat hun symptomen waren verdwenen, tegenover 47% in de melkzuurgelgroep. Melkzuurgel veroorzaakte minder van bepaalde bijwerkingen, maar in beide groepen kwam BV in de daaropvolgende maanden vaak terug.

Wat dit betekent: Melkzuurgel is geen denkbeeldige of volledig onbewezen optie, maar was in deze studie minder effectief dan metronidazol om de symptomen op korte termijn te laten verdwijnen. Als je antibiotica wilt vermijden of er moeilijk tegen kunt, vraag dan een apotheker, huisarts of zorgverlener bij een centrum voor seksuele gezondheid of een gereguleerd product geschikt voor je is.

Neem een behandelschema uit een klinische studie niet over zonder professioneel advies, vooral niet als je zwanger bent, borstvoeding geeft of probeert zwanger te worden.

3. Probiotica: mogelijke ondersteuning bij terugkerende BV, geen middel tegen actieve BV

Onderzoek naar probiotica wordt al snel te rooskleurig voorgesteld. De CDC-richtlijnen voor de behandeling van bacteriële vaginose stellen dat er onvoldoende onderbouwing was voor de onderzochte probiotische producten als vervanging van of aanvulling op de aanbevolen behandeling van actieve BV.

Een latere systematische review en meta-analyse van probiotica bij terugkerende BV onderzocht echter 10 gerandomiseerde studies en stelde vast dat het gebruik van probiotica na een standaardbehandeling met antibiotica samenhing met minder terugkerende gevallen. De onderzoekers benadrukten ook dat grotere, meer gestandaardiseerde en langdurigere studies nodig zijn.

Deze bevindingen beantwoorden verschillende vragen. De best onderbouwde conclusie is:

• Gebruik geen probiotica in plaats van symptomatische BV te laten diagnosticeren en behandelen;
• Als BV blijft terugkeren, kan het de moeite waard zijn om het gebruik van probiotica als aanvulling na de behandeling te bespreken;
• Voordelen kunnen niet alleen op basis van het woord ‘probiotica’ worden aangenomen, omdat de stam, toedieningsweg, dosis en onderzoeksopzet verschillen;
• Yoghurt als voedingsmiddel is niet uitwisselbaar met een onderzochte probiotische formulering en mag niet vaginaal worden ingebracht.

Lees voor een diepgaandere bespreking van stammen, onderzoeksbeperkingen en aandachtspunten bij de productkeuze onze wetenschappelijk onderbouwde gids over probiotica bij BV en een terugkerende verstoring van de vaginale flora.

4. Boorzuur: een optie onder begeleiding van een zorgverlener voor geselecteerde gevallen van terugkerende BV

Boorzuur wordt online vaak gepresenteerd als een goedkoop huismiddeltje. Dat is een onveilige voorstelling van zaken. De CDC-richtlijn voor vrouwen bij wie BV meermaals terugkeert noemt intravaginaal boorzuur alleen als één fase van een langer behandelplan met meerdere stappen en beschrijft de wetenschappelijke onderbouwing als beperkt.

Een patiëntenbijsluiter van University Hospitals Birmingham NHS over boorzuur vermeldt dat de voorgeschreven vaginale capsules niet-geregistreerd zijn, uitsluitend voor vaginaal gebruik bestemd zijn, niet mogen worden ingeslikt en niet mogen worden gebruikt tijdens de zwangerschap of wanneer je zwanger probeert te worden. De bijsluiter noemt ook mogelijke bijwerkingen, zoals een branderig gevoel, roodheid en pijn.

Wat niet werkt en wat je moet vermijden

Vaginale douches met water, azijn, zuiveringszout of antiseptische middelen

Een vaginale douche is geen behandeling. De geur kan er tijdelijk door worden gemaskeerd, terwijl de vaginale omgeving die je juist probeert te beschermen verder wordt verstoord.

Het advies van de CDC over vaginale douches en terugkerende BV stelt dat vaginale douches het risico op terugkeer kunnen vergroten en dat er geen gegevens zijn die het gebruik ervan voor de behandeling van BV of verlichting van de symptomen ondersteunen. De WHO-richtlijnen over risicofactoren voor bacteriële vaginose noemen ook vaginale reiniging, vaginale douches en het inbrengen van kruiden of andere producten.

Dat geldt onder meer voor appelciderazijn, witte azijn, zuiveringszout, desinfectiemiddelen, antiseptische vloeistoffen en merkproducten voor ‘vrouwelijke intieme reiniging’. Dat een stof in een laboratorium zuur of antimicrobieel is, betekent niet dat deze veilig of effectief is in de vagina.

Rauwe teentjes knoflook

Knoflook bevat antimicrobiële stoffen, maar dat bewijst niet dat het inbrengen van een rauw teentje knoflook BV behandelt. Er zijn geen goede klinische onderzoeken die aantonen dat deze methode BV verhelpt. Bovendien kan een teentje gevoelig weefsel irriteren of moeilijk te verwijderen zijn.

Onderzoek naar een oraal knoflookpreparaat kan niet worden toegepast op het inbrengen van rauwe knoflook in de vagina. Gebruik knoflook in eten, niet in de vagina.

In yoghurt gedrenkte tampons of yoghurt inbrengen

Yoghurt is geen gestandaardiseerd vaginaal geneesmiddel. De micro-organismen en concentraties in yoghurt zijn niet dezelfde als die in klinisch onderzoek naar probiotica, en het inbrengen van een voedingsmiddel kan irritatie of besmetting veroorzaken.

Yoghurt eten als onderdeel van je normale voedingspatroon is een andere keuze. Yoghurt in de vagina inbrengen is geen wetenschappelijk onderbouwde behandeling voor BV.

Tea tree-olie, etherische oliën en kokosolie

‘Natuurlijk’ betekent niet dat iets geschikt is voor gevoelig slijmvlies. Etherische oliën kunnen een branderig gevoel, allergische contactdermatitis of verergerde irritatie veroorzaken, vooral wanneer ze onverdund worden gebruikt.

Ook kokosolie is geen bewezen behandeling voor BV en kan bepaalde latex barrièremiddelen aantasten. Geen enkele gangbare richtlijn voor BV raadt aan om tea tree-olie, etherische oliën of kokosolie in te brengen om een actieve episode te verhelpen.

Spoelingen met waterstofperoxide

Waterstofperoxide verwijdert niet selectief alleen de bacteriën die met BV samenhangen. Het kan ook weefsel beschadigen of irriteren en beschermende bacteriën verstoren.

Een medische beoordeling van zelfgemaakte vaginale middelen door Cleveland Clinic waarschuwt dat waterstofperoxide, azijn, zuiveringszout, knoflook en etherische oliën de vaginale zone kunnen irriteren of nuttige bacteriën kunnen verstoren. Gebruik waterstofperoxide niet als vaginale spoeling of douche.

Vaginaal stomen

Stoom kan het vaginale microbioom niet weer in balans brengen. Het kan de gevoelige huid van de vulva verbranden, terwijl geurende kruiden een extra bron van irritatie kunnen vormen. Het is niet nodig om de vagina of baarmoeder met stoom te ‘reinigen’.

Suikervrije, zuivelvrije of ‘anti-candida’-diëten

BV is geen vaginale schimmelinfectie en wordt niet veroorzaakt door het eten van suiker of gist. Een gevarieerd en evenwichtig voedingspatroon ondersteunt de algemene gezondheid, maar van geen enkel eliminatiedieet is aangetoond dat het symptomatische BV verhelpt.

Cranberryproducten zijn voornamelijk onderzocht in relatie tot de gezondheid van de urinewegen, niet als behandeling voor bacteriële vaginose. Laat een beperkend dieet of supplementenschema een diagnose niet vertragen.

Een praktisch stappenplan als je denkt dat je BV hebt

1. Stop met intravaginale producten. Gebruik voorlopig geen vaginale douches, geparfumeerde wasproducten, deodorants of zelfgemaakte middelen die je inbrengt. Probeer de geur niet te maskeren met parfum.
2. Noteer het volledige klachtenpatroon. Noteer de kleur en structuur van de afscheiding, de geur, jeuk, pijn, bloedverlies, plasklachten, je laatste menstruatie, nieuwe producten en of de klachten zijn ontstaan na seks of antibioticagebruik.
3. Laat je op de juiste manier onderzoeken. Neem contact op met een huisarts of soa-polikliniek, vooral als dit de eerste keer is, je niet zeker weet wat je klachten betekenen of er mogelijk sprake is van een soa.
4. Gebruik de aanbevolen behandeling precies volgens de aanwijzingen. Stop niet voortijdig omdat de geur afneemt, deel medicatie niet met anderen en gebruik tijdens de kuur geen vaginale producten die niet zijn goedgekeurd.
5. Ga terug naar een zorgverlener als de klachten aanhouden of terugkeren. Bij herhaalde episodes kan het nodig zijn om de diagnose te bevestigen en samen met een zorgverlener een plan voor terugkerende klachten op te stellen, in plaats van opnieuw zelf met allerlei middelen te experimenteren.

Als BV eerder bij je is vastgesteld en dezelfde klachten terugkeren, vraag dan een apotheker of zorgverlener welke beoordeling of behandeling in jouw regio geschikt is.

Volg tijdens de behandeling de instructies van het geneesmiddel over seks en barrière-anticonceptie. De CDC-aanbevelingen voor seks tijdens een BV-behandeling adviseren om tijdens de behandeling geen seks te hebben of consequent condooms te gebruiken. Sommige intravaginale geneesmiddelen kunnen latex verzwakken gedurende de periode die in de productinstructies staat vermeld.

Wanneer je medische hulp moet zoeken in plaats van zelf te behandelen

Neem direct contact op met een huisarts, verloskundige of kliniek voor seksuele gezondheid als:

• je zwanger bent en je vaginale afscheiding verandert;
• dit de eerste keer is dat je deze klachten hebt of je niet zeker weet of het BV is;
• je pijn in het bekken of de onderbuik hebt, koorts hebt, je onwel voelt of bloedverlies hebt dat geen menstruatie is;
• je wondjes, blaren, aanzienlijke zwelling of hevige pijn hebt;
• plassen pijnlijk is of je mogelijk aan een soa bent blootgesteld;
• de klachten na behandeling aanhouden of steeds terugkeren;
• je een verzwakt immuunsysteem hebt of onder behandeling bent van een specialist en overweegt een vaginaal product te gebruiken.

Het NHS-advies over BV tijdens de zwangerschap raadt aan om behandeling te zoeken als je zwanger bent en je vaginale afscheiding verandert, omdat symptomatische BV een klein risico op zwangerschapscomplicaties met zich meebrengt.

Gebruik geen boorzuur of zelfbedachte vaginale middelen terwijl je op professioneel advies wacht.

Waarom het antwoord niet simpelweg ‘natuurlijk’ tegenover ‘medisch’ is

Onderzoek naar BV is ingewikkeld, omdat de diagnostische definities, behandelschema's, perioden waarin terugkeer wordt gemeten en patronen in het vaginale microbioom per onderzoek verschillen. Een resultaat van het ene product kan niet automatisch worden toegepast op een ander product met andere ingrediënten, bacteriestammen of doseringen.

Verbetering van de symptomen op korte termijn is ook niet per definitie hetzelfde als microbiologisch herstel of het langdurig uitblijven van terugkeer.

Daarom zijn de bewijscategorieën belangrijk:

• Bewezen behandeling: antibioticakuren die in klinische richtlijnen worden aanbevolen voor symptomatische BV.
• Samengestelde optie zonder antibiotica, met onderbouwing uit vergelijkend onderzoek: melkzuurgel, die in de VITA-studie op korte termijn minder effectief was dan metronidazol.
• Veelbelovende onderbouwing voor aanvullend gebruik: bepaalde probiotische benaderingen die na de standaardbehandeling worden toegepast, met aanzienlijke verschillen tussen onderzoeken en beperkte gegevens over de lange termijn.
• Beperkte onderbouwing bij door een arts begeleide behandeling van terugkerende BV: boorzuur als onderdeel van een behandelplan in meerdere fasen, en niet als op zichzelf staand huismiddeltje.
• Niet-onderbouwde of te vermijden doe-het-zelfmethoden: vaginale spoelingen, voedsel in de vagina inbrengen, etherische oliën, huishoudelijke zuren, peroxide en stoombehandelingen.

Het eerlijke antwoord is niet dat elke aanpak zonder antibiotica nutteloos is. Het gaat erom dat de diagnose, dosering, formulering, toedieningswijze en klinische context van belang zijn. Huishoudelijke alternatieven zijn niet gelijkwaardig aan producten die in klinisch onderzoek zijn beoordeeld.

Kort samengevat

Het beste ‘huismiddeltje’ bij vermoedelijke BV is verdere irritatie van de vaginale omgeving te voorkomen terwijl je de juiste diagnose laat stellen. Milde uitwendige verzorging kan het ongemak helpen verlichten, maar geneest actieve BV niet.

Melkzuurgel kan voor sommige mensen een optie zijn, hoewel het in een Brits onderzoek minder effectief was dan metronidazol. Probiotica kunnen beter worden gezien als een mogelijke aanvulling na de behandeling om terugkeer te helpen voorkomen, niet als middel om actieve BV te genezen. Boorzuur hoort thuis in een door een arts begeleid behandelplan en niet in een doe-het-zelfroutine.

Gebruik geen knoflook, yoghurt, azijn, zuiveringszout, etherische oliën, waterstofperoxide, vaginale spoelingen of stoombehandelingen. Zoek professionele hulp als de klachten nieuw, aanhoudend of terugkerend zijn, of gepaard gaan met pijn of bloedverlies, als je zwanger bent of als je mogelijk aan een soa bent blootgesteld.

Veelgestelde vragen