Heeft de winter invloed op de vaginale pH of symptomen van bacteriële vaginose? Dit zegt het onderzoek

Belangrijkste punten

• Het is niet aangetoond dat koud weer de vaginale pH verhoogt of rechtstreeks BV veroorzaakt. Het bekendste longitudinale onderzoek naar seizoensinvloeden vond geen toename van BV in de winter.
• De winter kan samenvallen met veranderingen in baden, huidproducten, kleding, seks, menstruaties of andere gewoonten. Het is nuttiger om die details vast te leggen dan alleen het woord ‘winter’.
• De vaginale pH is een meetwaarde, geen gewaarwording of diagnose. Een waarde boven 4,5 kan de beoordeling van BV door een zorgverlener ondersteunen, maar kan ook andere oorzaken hebben.
• Strakke kledinglagen kunnen uitwendige irritatie van de vulva verergeren. Dat is iets anders dan bewijzen dat kleding het interne vaginale microbioom heeft veranderd of BV heeft veroorzaakt.
• Gebruik geen vaginale spoelingen of geparfumeerde ‘pH-balancerende’ producten om klachten te verhelpen. Deze kunnen het gebied irriteren en vaginale spoelingen worden in verband gebracht met BV en terugkeer ervan.
• Een terugkerend patroon in de winter verdient nog steeds een goede beoordeling. Terugkerende BV kan worden verward met een schimmelinfectie, een soa, irritatie of een andere oorzaak van veranderde afscheiding.

Heeft de winter invloed op de vaginale pH of BV?

Er is geen goed klinisch bewijs dat koud weer op zichzelf de vaginale pH verhoogt, bacteriële vaginose veroorzaakt of BV doet terugkeren. Een omvangrijk longitudinaal onderzoek waarin BV gedurende alle vier de seizoenen werd vergeleken, vond geen toename in de winter. Belangrijke klinische richtlijnen bespreken het bacteriële evenwicht, seksuele activiteit, menstruatie, vaginale spoelingen en andere erkende factoren, maar niet de buitentemperatuur als vastgestelde oorzaak.

Dat betekent niet dat het moment waarop je klachten ervaart ingebeeld is. Symptomen kunnen wel degelijk in de koudere maanden optreden. De denkfout is om van ‘dit gebeurde in de winter’ meteen naar ‘de winter heeft mijn pH veranderd’ te springen. Een seizoen gaat gepaard met allerlei andere variabelen: andere badproducten, meer tijd in strakke kledinglagen, veranderingen in seks of het moment van menstruatie, recent medicijngebruik, reizen, ziekte, stress of simpelweg meer aandacht voor een bestaand patroon.

Als BV blijft terugkomen, bekijk dan Ellasie’s gids over bacteriële vaginose voor het bredere traject bij terugkerende klachten. Dit artikel heeft een specifieker doel: onderscheid maken tussen wat bekend is over seizoensinvloeden en aannemelijk klinkende wintermythes.

Wat laat het onderzoek naar seizoensinvloeden daadwerkelijk zien?

Rechtstreeks onderzoek naar BV en seizoenen is beperkt. In het meest relevante onderzoek werden 3,620 niet-zwangere vrouwen in Birmingham, Alabama gevolgd, waarbij tijdens meerdere bezoeken vaginale monsters werden afgenomen. Van de 2,337 vrouwen die in elk seizoen een bezoek bijwoonden, was de prevalentie van BV 40% in de winter, 38% in de lente en 41% in zowel de zomer als de herfst.

Deze cijfers laten geen piek in de winter zien. In een case-crossoveranalyse die was opgezet om vrouwen door de tijd heen met zichzelf te vergelijken, was het seizoen niet geassocieerd met BV bij vrouwen die aan het begin geen BV hadden. De auteurs concludeerden dat hun bevindingen geen verband ondersteunden tussen het seizoen — als indirecte maatstaf voor de vitamine D-status — en BV.

Dit zijn nuttige onderzoeksgegevens, maar ze geven geen definitief antwoord. Het ging om één Amerikaans cohort met een hoge prevalentie van BV, niet om een Brits onderzoek onder mensen die specifiek klachten in de winter meldden. Het seizoen was bovendien een indirecte maatstaf en geen rechtstreekse meting van blootstelling aan kou, verwarming binnenshuis, kleding of individuele vitamine D-waarden. Het onderzoek kan daarom de bewering weerleggen dat de winter een vastgestelde uitlokkende factor voor BV is, maar kan niet bewijzen dat niemand ooit een terugkerend winterpatroon opmerkt.

Waarom online verklaringen over de winter stelliger klinken dan het onderzoek rechtvaardigt

Veel artikelen beginnen met een aannemelijk mechanisme — minder zonlicht, strakke kleding, droge lucht of een verzwakt immuunsysteem — en presenteren dit vervolgens alsof klinisch onderzoek de hele redenering heeft bevestigd. Dat is een te grote sprong. Biologische aannemelijkheid kan aanleiding geven tot een onderzoeksvraag, maar bewijst niet dat koud weer de vaginale pH verandert of het risico op terugkerende BV verhoogt.

Dit onderscheid is belangrijk, omdat een verkeerde verklaring je naar de verkeerde oplossing kan leiden. Als de klachten daadwerkelijk door BV worden veroorzaakt, zijn een diagnose en behandeling onder begeleiding van een zorgverlener belangrijk. Als irritatie van de vulva de oorzaak is, kan het gebruik van een intravaginaal product het ongemak verergeren. Als de oorzaak een vaginale schimmelinfectie, een soa, hormonale droogheid of een andere aandoening is, biedt ‘de pH in balans brengen’ geen oplossing.

Wat kan de vaginale pH je wel en niet vertellen?

Tijdens de vruchtbare jaren is vaginaal vocht doorgaans zuur, doordat lactobacillen en de omliggende omgeving zuren produceren. Bij BV zijn er minder lactobacillen en komen hogere concentraties bacteriën voor die verband houden met BV. Een pH van het vaginale vocht boven 4.5 is een van de vier Amsel-criteria die zorgverleners kunnen gebruiken bij het beoordelen van BV.

Het is slechts één aanwijzing. Volgens de Amsel-methode wordt BV vastgesteld wanneer ten minste drie van de vier kenmerken aanwezig zijn: kenmerkende dunne afscheiding, cluecellen die onder een microscoop zichtbaar zijn, een pH van het vaginale vocht boven 4.5 en een kenmerkende aminegeur tijdens een klinische test. Andere diagnostische methoden beoordelen de vaginale bacteriën directer.

Een verhoogde pH is niet specifiek voor BV. Bloed, sperma en het afnemen van een monster in de buurt van de baarmoederhals kunnen een meting beïnvloeden, terwijl menstruatie, zwangerschap en levensfase allemaal de klinische context veranderen. Daarom kan een teststrip niet op zichzelf de oorzaak vaststellen.

Je kunt een pH-waarde niet ‘voelen’

Het is begrijpelijk dat mensen zeggen dat hun pH ‘niet goed aanvoelt’ wanneer geur, afscheiding of comfort verandert. Dat gevoel is echt; of de pH veranderd is, is nog niet bekend. De pH zelf veroorzaakt geen unieke gewaarwording waarmee je BV kunt onderscheiden van irritatie, een schimmelinfectie of een andere oorzaak.

Om dezelfde reden verklaart een normale uitslag van een thuistest aanhoudende klachten niet en bevestigt een hoge uitslag geen BV. Als je een thuistest gebruikt, volg dan de instructies en beschouw de uitslag als informatie die je met een apotheker of zorgverlener kunt delen — niet als toestemming om herhaaldelijk met behandelingen te beginnen.

Vijf veelgehoorde beweringen over de winter getoetst aan het onderzoek

De kwestie rond vitamine D verdient afzonderlijke aandacht

Winter en vitamine D worden vaak samengevoegd tot één overtuigend verhaal: minder zonlicht verlaagt het vitamine D-gehalte, waardoor de natuurlijke afweer van de vagina verzwakt en vervolgens BV ontstaat. Het onderzoek rechtvaardigt die stelligheid niet. Sommige observationele onderzoeken hebben verbanden gevonden bij geselecteerde groepen, onder meer tijdens de zwangerschap, terwijl andere onderzoeken dat niet hebben gedaan. Een verband kan bovendien niet aantonen of een laag vitamine D-gehalte BV veroorzaakte of samenging met andere gezondheids- en sociale factoren.

Belangrijker nog: uit een dubbelblind gerandomiseerd onderzoek onder 118 niet-zwangere vrouwen bleek dat een hoge dosering vitamine D de vitamine D-waarden in het bloed verhoogde, maar het terugkeren van BV gedurende 24 weken niet verminderde. De huidige richtlijnen van de CDC stellen ook dat niet is aangetoond dat een hoge dosering vitamine D het risico op herhaling verlaagt en dat dit voor dat doel niet wordt aanbevolen.

Wat is een verstandige routine voor intieme verzorging in de winter?

Een goede routine is bewust niet spannend. Het doel is irritatie te voorkomen en ervoor te zorgen dat de oorzaak goed kan worden vastgesteld; het is geen belofte om je microbioom ‘winterbestendig’ te maken.

1. Was alleen uitwendig en voorzichtig. Was de vulva — het uitwendige gebied — en niet de binnenkant van de vagina. Vermijd vaginale douches. Als een reinigingsproduct nodig is, kies dan een mild, ongeparfumeerd product en stop met het gebruik als het prikt of de huid uitdroogt.
2. Houd badproducten uit de buurt van de gevoelige huid. De NHS adviseert mensen die symptomen van BV willen verlichten of herhaling willen verminderen om te douchen in plaats van een bad te nemen. Ook wordt specifiek afgeraden om geparfumeerde zeep, badschuim, shampoo of douchegel aan het badwater toe te voegen en vaginale deodorants en antiseptische badvloeistoffen te gebruiken.
3. Zie kleding als een kwestie van comfort. Als panty's, leggings of vochtige sportkleding jeuk of een pijnlijk gevoel aan de uitwendige huid veroorzaken, kan lossere kleding en ademend ondergoed prettiger aanvoelen. Maak hier geen regel van dat kleding BV heeft veroorzaakt.
4. Verander één ding tegelijk. Als je tegelijk een nieuw wasmiddel, een pH-gel, probiotica, een supplement en een nieuw wasproduct gaat gebruiken, kun je onmogelijk weten wat hielp of irritatie veroorzaakte.
5. Verdoezel de geur niet vóór een beoordeling. Deodorants en herhaaldelijk wassen kunnen het gebied irriteren en het lastiger maken om het oorspronkelijke klachtenpatroon te beschrijven.
6. Gebruik de voorgeschreven behandeling precies volgens de aanwijzingen. Bewaar geen antibiotica voor de volgende ‘winteropflakkering’ en deel je behandeling niet met anderen. Als de klachten terugkeren, vraag dan om een nieuwe beoordeling in plaats van ervan uit te gaan dat de diagnose hetzelfde is en oude medicijnen opnieuw te gebruiken.

De verzorging van de vulva en de zorg bij BV hangen samen, maar zijn niet hetzelfde. Advies over losse kleding, het vermijden van geurstoffen en voorzichtig wassen is vaak bedoeld om irritatie van de uitwendige huid te verminderen. Daaruit mag je niet afleiden dat katoenen ondergoed of douchen een inwendige bacteriële disbalans kan behandelen.

Hoe kun je een mogelijk seizoenspatroon bijhouden zonder te gissen?

Als de klachten in meer dan één winter zijn opgetreden, kan een beknopte tijdlijn een afspraak met een arts nuttiger maken. Houd de informatie bij, maar laat niet meerdere episodes onbehandeld om alleen het dagboek te kunnen aanvullen.

• Datum en klachten: geur, kleur en textuur van de afscheiding, jeuk, gevoeligheid, pijn bij het plassen, bekkenpijn of bloedverlies.
• Timing van de menstruatie: vóór, tijdens of na je menstruatie, omdat bloedverlies en hormonale schommelingen zowel de klachten als pH-metingen kunnen beïnvloeden.
• Timing van seks: of de klachten na seks optraden, of er condooms zijn gebruikt en of er sprake is van een nieuwe partner of bezorgdheid over een soa.
• Producten en blootstelling: badschuim, geparfumeerde wasproducten, doekjes, glijmiddel, menstruatieproducten, wasmiddel of een nieuw product voor uitwendig gebruik.
• Medicijnen en behandeling: recent gebruikte antibiotica, de exacte behandeling tegen BV, of de kuur is afgemaakt en wanneer de klachten terugkeerden.
• Onderzoeken: waar en wanneer een uitstrijkje of pH-test is afgenomen en wat de arts erover zei, niet alleen de waarde op een teststrip voor thuis.

Dit overzicht helpt onderscheid te maken tussen ‘het gebeurde in januari’ en ‘het gebeurde steeds na mijn menstruatie’, ‘het begon nadat ik een nieuw badproduct had gebruikt’ of ‘het kwam twee weken na de behandeling terug’. Het kan ook laten zien dat verschillende episodes verschillende klachten gaven, waardoor het minder veilig is om steeds op eigen initiatief dezelfde behandeling te gebruiken.

Wat moet je doen als de klachten in de winter terugkeren?

Begin bij het symptoom, niet bij het seizoen. Bacteriële vaginose veroorzaakt vaak dunne, grijswitte of waterige afscheiding met een sterke visgeur, die na seks vaak duidelijker merkbaar is. Doorgaans veroorzaakt BV geen uitgesproken jeuk of gevoeligheid, en veel mensen met BV hebben helemaal geen klachten.

Andere oorzaken kunnen er anders uitzien of overlappende symptomen geven. Dikke, witte afscheiding en jeuk kunnen wijzen op een schimmelinfectie; groene, gele of schuimende afscheiding kan een andere oorzaak hebben; pijn bij het plassen, bekkenpijn, bloedverlies, zweertjes of blaasjes moeten op passende wijze worden beoordeeld. Ellasie's gids over wat vaginale afscheiding kan betekenen legt deze patronen uit zonder kleur of geur als diagnose te beschouwen.

Een rustige checklist voor de volgende stappen

1. Stop met vaginale douches en geparfumeerde producten die geurtjes maskeren. Breng geen zelfgemaakte middeltjes in de vagina in en gebruik geen antiseptische producten.
2. Schrijf het patroon op. Noteer de symptomen, het moment in je menstruatiecyclus, recente seks, gebruikte producten en medicijnen, en eerdere behandelingen.
3. Maak een afspraak voor een beoordeling. Een huisarts of kliniek voor seksuele gezondheid kan het klachtenpatroon beoordelen, waar relevant een soa uitsluiten en zo nodig een vaginaal uitstrijkje afnemen.
4. Volg de behandeling die bij de diagnose hoort. BV wordt meestal behandeld met voorgeschreven antibiotica in de vorm van tabletten, gel of crème. Een pH-product, voedingssupplement of verandering van hygiënegewoonten is geen vervanging voor een behandeling als die nodig is.
5. Ga terug als de symptomen terugkomen. Aanhoudende of terugkerende BV komt vaak voor. Richtlijnen adviseren daarom een nieuwe beoordeling in plaats van ervan uit te gaan dat elke episode dezelfde oorzaak heeft.

Als je in één jaar meer dan vier episodes hebt gehad, kan een zorgverlener volgens de NHS een langere behandeling met antibiotische gel overwegen. De precieze aanpak hangt af van de bevestiging van de diagnose, of je zwanger bent, eerdere behandelingen en je persoonlijke omstandigheden.

Wanneer moet je medische hulp inschakelen?

Neem contact op met een huisarts of een kliniek voor seksuele gezondheid als je denkt dat je BV hebt, vooral als dit de eerste keer is, de symptomen zijn veranderd, de behandeling niet heeft gewerkt of het probleem steeds terugkomt. Een kliniek voor seksuele gezondheid kan ook het risico op soa's beoordelen en vaak sneller testen.

Neem contact op met NHS 111 als vaginale afscheiding van kleur, geur of textuur verandert, overvloediger wordt of gepaard gaat met jeuk, irritatie, pijn bij het plassen, bloedverlies tussen menstruaties of na seks, of bekkenpijn. Deze kenmerken betekenen niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is, maar ze mogen niet worden afgedaan als ‘winter-pH’.

Als je zwanger bent en je afscheiding verandert, neem dan contact op met je huisarts of verloskundige. Symptomatische BV tijdens de zwangerschap moet professioneel worden beoordeeld, omdat beslissingen over de behandeling en de risico's voor de zwangerschap anders zijn dan bij gebruikelijke zelfzorg.

Zoek met spoed medische hulp als je je erg ziek voelt, hevige of snel verergerende pijn in het bekken of de buik hebt, hevig bloedt, flauwvalt of symptomen hebt die je zorgverlener of NHS 111 als een noodgeval beschouwt.

Wat zijn de beperkingen van het bewijs?

De kennislacune is aanzienlijk: er is geen grote hoeveelheid gedegen Brits onderzoek waarin de buitentemperatuur, verwarming binnenshuis, de individuele vaginale pH, bevestigde gevallen van BV en terugkerende BV gedurende meerdere winters zijn gemeten. Eén seizoensonderzoek kan niet elk mogelijk mechanisme definitief verklaren, maar biedt meer inzicht dan een marketingclaim die op aannames is gebaseerd.

Ook bewijzen richtlijnen die aanraden vaginale douches en geparfumeerde producten te vermijden niet dat het gebruik van deze producten in de winter een individueel geval van terugkerende BV verklaart. Kledingadvies is voornamelijk gebaseerd op de verzorging van een gevoelige vulvahuid. Het kan bijdragen aan comfort en minder irritatie, maar biedt geen garantie dat het BV voorkomt.

In Ellasie's wetenschappelijke bibliotheek over vrouwengezondheid lees je hoe we onderscheid maken tussen direct klinisch bewijs, verbanden uit observationeel onderzoek en aannemelijke maar onbewezen mechanismen. Voor deze vraag is de eerlijke conclusie beperkter dan bij de meeste seizoensgebonden welzijnscontent: de winter is geen bewezen oorzaak van BV.

Kortom

Het is niet aangetoond dat koud weer de vaginale pH verhoogt of rechtstreeks BV veroorzaakt. Het belangrijkste longitudinale onderzoek naar seizoensinvloeden vond geen toename in de winter, en een afzonderlijke gerandomiseerde studie toonde niet aan dat een hoge dosis vitamine D het aantal terugkerende gevallen verminderde.

Je winterse klachten kunnen wel degelijk echt zijn. Kijk vooral naar wat er rond de klachtenperiode veranderde: afscheiding, het moment in je menstruatiecyclus, seks, gebruikte producten, medicijnen, behandelingen en uitwendige irritatie. Vermijd vaginale douches en geparfumeerde producten, pas je kleding aan voor meer comfort en niet als remedie, en vertrouw niet op de uitslag van een pH-zelftest om zelf een diagnose te stellen.

Laat je onderzoeken als klachten nieuw, aanhoudend of terugkerend zijn. De nuttigste winterroutine is geen ‘pH-reset’, maar milde verzorging, klachten nauwkeurig bijhouden en de juiste diagnose.

Veelgestelde vragen

Kan koud weer de vaginale pH veranderen?

Het is niet aangetoond dat koud weer de vaginale pH rechtstreeks verhoogt. De pH kan variëren door de bacteriële balans, menstruatiebloed, sperma, de levensfase en andere factoren, maar de buitentemperatuur is geen erkende klinische oorzaak. Als je in de winter klachten krijgt, noteer dan welke andere veranderingen er speelden in plaats van ervan uit te gaan dat het weer je pH heeft veranderd.

Komt BV vaker voor in de winter?

Het bekendste longitudinale onderzoek naar seizoensinvloeden vond geen piek in de winter. De prevalentie van BV binnen dat cohort was het hele jaar door vergelijkbaar en lag in de zomer en herfst iets hoger dan in de winter. Het onderzoek is beperkt, dus dit sluit niet elk individueel patroon uit. Het ondersteunt echter niet de bewering dat de winter in het algemeen BV veroorzaakt.

Kunnen panty's of thermisch ondergoed BV veroorzaken?

Er is geen overtuigend bewijs dat panty's of thermisch ondergoed BV veroorzaken of de vaginale pH verhogen. Strakke, warme of vochtige kleding kan langs de gevoelige huid aan de buitenkant van de vulva schuren en irritatie verergeren. Kies comfortabele kleding als dat helpt, maar laat je onderzoeken bij veranderde afscheiding of geur, in plaats van ervan uit te gaan dat kleding een inwendige infectie heeft veroorzaakt.

Kan vitamine D voorkomen dat BV in de winter terugkeert?

Vitamine D mag niet worden gebruikt als behandeling voor BV. Observationele onderzoeken leveren wisselende resultaten op. Uit een gerandomiseerde studie bij niet-zwangere vrouwen bleek dat een hoge dosis vitamine D de bloedwaarden verhoogde, maar het terugkeren van BV niet verminderde. Volg voor je algemene gezondheid het Britse advies over vitamine D, maar neem geen hoge onderzoeksdosis om vaginale klachten te behandelen.

Kan een vaginale pH-test voor thuis BV bevestigen?

Nee. Een pH-waarde boven 4,5 kan een klinische beoordeling ondersteunen, maar is niet specifiek voor BV en kan worden beïnvloed door bloed, sperma, de manier van afnemen en andere aandoeningen. Een teststrip voor thuis kan BV niet onderscheiden van alle andere oorzaken van afscheiding, geur of irritatie. Vraag bij aanhoudende of terugkerende klachten advies aan een apotheker, huisarts of centrum voor seksuele gezondheid.

Wat als de klachten elke winter rond dezelfde tijd terugkeren?

Noteer de precieze klachten, het moment in je menstruatiecyclus, seks, gebruikte producten, geneesmiddelen en eerdere behandelingen en neem dit overzicht mee naar een zorgverlener. Als de klachten telkens in hetzelfde seizoen terugkeren, is dat nuttige informatie, maar het bewijst niet dat het weer BV heeft veroorzaakt. Een nieuwe beoordeling kan bevestigen of de klachten door BV komen of door een andere aandoening met vergelijkbare symptomen.

Bronnen en aanvullende informatie

1. NHS. Bacteriële vaginose. Beoordeeld op 19 juni 2026.
2. NHS. Vaginale afscheiding. Beoordeeld op 15 februari 2024.
3. Centers for Disease Control and Prevention. Bacteriële vaginose: behandelrichtlijnen voor soa's. Beoordeeld op 22 juli 2021.
4. Klebanoff MA, Turner AN. Bacteriële vaginose en het seizoen als indirecte maatstaf voor de vitamine D-status. Sexually Transmitted Diseases. 2014;41(5):295–299.
5. Turner AN, Carr Reese P, Fields KS, et al. Een geblindeerde, gerandomiseerde gecontroleerde studie naar hooggedoseerde vitamine D-suppletie ter vermindering van terugkerende bacteriële vaginose. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2014;211(5):479.e1–479.e13.
6. Leeds Teaching Hospitals NHS Trust. Advies voor de verzorging van de vulva. Beoordeeld op 4 juni 2025.
7. Nottinghamshire Area Prescribing Committee. Richtlijn voor het voorschrijven van antimicrobiële middelen bij bacteriële vaginose in de eerstelijnszorg. Versie 3.0, bijgewerkt in december 2025.