Kan bacteriële vaginose vanzelf overgaan zonder antibiotica? Dit moet je weten voordat je afwacht

Kan BV zonder antibiotica overgaan?

Ja, BV kan soms zonder antibiotica overgaan, maar dat betekent niet dat afwachten een betrouwbare of risicoloze aanpak is. De bacteriële gemeenschappen in de vagina kunnen in de loop van de tijd veranderen. Sommige deelnemers in onbehandelde groepen of placebogroepen van klinische onderzoeken voldeden bij de follow-up aan de onderzoeksdefinitie van herstel. Bij anderen bleef de test positief, hielden de klachten aan of verbeterden ze tijdelijk en kwamen ze daarna terug.

Het praktische antwoord hangt ervan af of BV is bevestigd, of je klachten hebt, of je zwanger bent en of een andere aandoening de afscheiding of geur kan verklaren. De huidige NHS-richtlijn over bacteriële vaginose adviseert om naar de huisarts of een centrum voor seksuele gezondheid te gaan als je denkt dat je BV hebt. Daarin staat dat BV meestal wordt behandeld met antibiotica in de vorm van tabletten, gels of crèmes. De CDC-richtlijn voor de behandeling van bacteriële vaginose beveelt behandeling aan voor vrouwen met klachten.

Dat is iets anders dan zeggen dat elke positieve test dezelfde behandeling vereist. Volgens de NHS heeft ongeveer de helft van de mensen met BV geen klachten. De aanpak van een toevallige bevinding kan verschillen van die van actieve klachten. Een arts kan rekening houden met de gebruikte test, zwangerschap, geplande ingrepen, medische voorgeschiedenis en huidige klachten.

Onze gids over bacteriële vaginose geeft uitleg over de aandoening in bredere zin, de diagnose, behandeling en het patroon van terugkeer. Dit artikel richt zich uitsluitend op de keuze tussen afwachten en behandelen.

Wat betekent spontaan herstel?

Spontaan herstel betekent dat klachten of diagnostische bevindingen verbeteren zonder het werkzame geneesmiddel dat wordt onderzocht. Dit betekent niet per se dat in het dagelijks leven hetzelfde percentage mensen zal herstellen, of dat afwachten voor iedereen even veilig is.

De richtlijn van de CDC vat twee placebogecontroleerde geneesmiddelenstudies samen die laten zien waarom het antwoord niet simpelweg ‘nooit’ is. In één studie voldeed 19% van de deelnemers die een placebo kregen op dag 21 tot en met 30 aan de klinische definitie van genezing uit de studie. In een andere studie voldeed 26.6% van de placebogroep op dag 21 aan de klinische definitie van genezing. In beide studies leidden de werkzame geneesmiddelen tot hogere genezingspercentages.

Die placebocijfers mogen niet worden gebruikt als persoonlijke voorspelling. In de studies werden specifieke geschiktheidscriteria, diagnostische definities en controlemomenten gebruikt. Een placebogroep is bovendien niet hetzelfde als iemand die zelf op basis van geur een diagnose stelt en niets doet. Een schijnbare verbetering kan het gevolg zijn van natuurlijke schommelingen in het microbioom, een onjuiste eerste aanname, gedragsveranderingen of de manier waarop de studie genezing definieerde.

Onderzoek tijdens de zwangerschap laat ook zien dat een afwijkende vaginale flora zonder behandeling kan veranderen, maar gegevens over zwangerschap mogen niet worden gebruikt om iemand gerust te stellen en te laten afwachten. Een zwangerschap verandert zowel de klinische context als de gevolgen van uitgestelde zorg.

Als de klachten verdwijnen, is de BV dan weg?

Niet per se. Geur en afscheiding zijn goede redenen om je te laten beoordelen, maar op basis van alleen klachten kan niet worden vastgesteld of de vaginale bacteriegemeenschap weer een patroon zonder BV vertoont.

In de Britse gerandomiseerde VITA-studie naar metronidazol en melkzuurgel werd het verdwijnen van klachten vergeleken met microscopisch onderzoek bij deelnemers voor wie relevante vervolggegevens beschikbaar waren. In ongeveer een derde van die gevallen kwamen de twee uitkomsten niet overeen: sommigen meldden dat de klachten verdwenen waren zonder dat er microbiologisch herstel was, terwijl bij anderen microbiologisch herstel optrad zonder dat zij meldden dat de klachten verdwenen waren.

Dit betekent niet dat iedereen een test nodig heeft om te controleren of de behandeling geslaagd is. Volgens de CDC is een vervolgcontrole niet nodig als de klachten na de behandeling verdwijnen, tenzij ze terugkeren. Het betekent wel dat het verdwijnen van een geur gedurende een of twee dagen terwijl je afwacht, niet bewijst dat de episode voorbij is.

Klachten van BV kunnen na seks of tijdens de menstruatiecyclus ook meer of minder opvallen. Die verandering in intensiteit kan een bestaande disbalans aan het licht brengen, maar betekent niet dat BV steeds verdwenen en teruggekomen is.

Wanneer is afwachten geen goed idee?

Er bestaat geen door richtlijnen onderbouwd aantal dagen waarna onbehandelde klachten vanzelf veilig zijn. Laat de situatie, en niet een willekeurige termijn, bepalen wat de volgende stap is.

Waarom het belangrijk is om de diagnose te bevestigen voordat je afwacht

Bij klassieke BV is er vaak sprake van dunne, grijswitte afscheiding met een sterke visgeur, vooral na seks. Doorgaans veroorzaakt BV geen hevige jeuk of pijn. Dit patroon kan helpen bij een klinische beoordeling, maar is op zichzelf niet voldoende om BV vast te stellen.

Een schimmelinfectie veroorzaakt vaker jeuk en dikkere witte afscheiding. Trichomoniasis en andere soa's kunnen afscheiding, irritatie, pijn of plasklachten veroorzaken. Geparfumeerde wasproducten, glijmiddelen, latex, zaaddodende middelen en wrijving kunnen de vulva of vagina ook irriteren. Onze gids over wat vaginale afscheiding kan betekenen legt veelvoorkomende patronen uit en wanneer je je moet laten onderzoeken.

Een vaginale pH-test voor thuis geeft geen definitief antwoord. BV verhoogt doorgaans de vaginale pH, maar recente seks, menstruatiebloed en andere infecties kunnen hetzelfde doen. De World Health Organization merkt op dat recente seksuele activiteit, menstruatie, vaginale spoelingen, intravaginale producten en het gebruik van antimicrobiële middelen de klinische beoordeling en laboratoriumbeoordeling kunnen beïnvloeden.

Daarom brengt afwachten na een zelfdiagnose een ander risico met zich mee dan waakzaam afwachten dat na een passende beoordeling met een arts is besproken. In het eerste geval kan de juiste diagnose worden vertraagd; in het tweede geval kunnen duidelijke instructies staan over wanneer je medische hulp moet inschakelen.

Wat kan er gebeuren als BV onbehandeld blijft?

Voor veel mensen is BV vooral ongemakkelijk en ontwrichtend, en niet direct gevaarlijk. ‘Meestal niet ernstig’ betekent echter niet ‘altijd veilig om te negeren’.

Het WHO-informatieblad over bacteriële vaginose brengt onbehandelde BV in verband met een hoger risico op het oplopen van seksueel overdraagbare infecties, bekkenontsteking en ongunstige zwangerschapsuitkomsten. De CDC stelt ook dat mogelijke voordelen van behandeling onder meer bestaan uit het verlagen van het risico om verschillende soa's op te lopen, hoewel het duidelijkst vastgestelde voordeel voor niet-zwangere vrouwen de verlichting van de symptomen en verschijnselen van BV is.

Het risico is niet voor iedereen hetzelfde en een verband betekent niet dat er daadwerkelijk een complicatie zal optreden. Het punt is dat je je persoonlijke risico niet kunt bepalen aan de hand van de sterkte van de geur of hoe mild de afscheiding lijkt.

Bij zwangerschap ligt de drempel voor afwachten anders

Volgens de NHS veroorzaakt BV bij de meeste zwangerschappen geen problemen, maar bestaat er een kleine kans op complicaties zoals vroeggeboorte of een miskraam. De NHS adviseert om met een huisarts of verloskundige te overleggen als je zwanger bent en je vaginale afscheiding verandert. De CDC beveelt behandeling aan voor alle zwangere vrouwen met symptomen.

Afwachten kan ook een andere diagnose vertragen

Wie ervan uitgaat dat elke verandering in geur of afscheiding na seks op BV wijst, kan een soa, vaginale schimmelinfectie, irritatie of een andere oorzaak over het hoofd zien. Daarom stellen centra voor seksuele gezondheid vast of het om BV gaat en sluiten ze andere infecties uit, in plaats van elke verandering in afscheiding uitsluitend op basis van symptomen te behandelen.

Wat als je antibiotica wilt vermijden?

Het is redelijk om vragen te stellen over bijwerkingen, herhaalde kuren, zwangerschap, wisselwerkingen met geneesmiddelen, eerdere reacties of zorgen over het gebruik van antimicrobiële middelen. De veiligste aanpak is om de behandeling te bespreken, niet om een voorgeschreven geneesmiddel te vervangen door een niet-getest product.

Vraag of de diagnose zeker is

Als de behandeling steeds niet werkt, laat dan bevestigen dat het terugkerende probleem inderdaad BV is. Herhaaldelijk antibiotica voorschrijven voor de verkeerde aandoening is geen goede zorg. Maar behandeling van bevestigde BV met klachten vermijden omdat de diagnose nooit opnieuw is beoordeeld, is dat evenmin.

Vraag naar orale en vaginale geneesmiddelen op voorschrift

De aanbevolen behandelingen voor BV omvatten orale en intravaginale geneesmiddelen. Een arts kan rekening houden met allergieën, intoleranties, zwangerschap, borstvoeding, andere geneesmiddelen en hoe je op eerdere behandelingen hebt gereageerd. Gebruik geen overgebleven antibiotica, deel geen geneesmiddelen met anderen en maak een kuur volledig af, ook als de klachten al eerder verbeteren.

Begrijp de afweging bij opties zonder antibiotica

In het VITA-onderzoek meldde 70% van de deelnemers die orale metronidazol kregen na twee weken dat hun klachten waren verdwenen, tegenover 47% van de deelnemers die intravaginale melkzuurgel kregen. Melkzuurgel veroorzaakte minder van bepaalde bijwerkingen, maar was op korte termijn minder effectief. In beide groepen kwam BV gedurende zes maanden vaak terug. Aan het onderzoek namen mensen met terugkerende BV deel. Het bewijst niet dat elk vrij verkrijgbaar verzurend product hetzelfde effect heeft.

Dit resultaat is nuttig om samen een beslissing te nemen: een speciaal samengesteld alternatief zonder antibiotica kan voor sommige mensen geschikt zijn, maar wie antibiotica vermijdt, moet mogelijk een kleinere kans op verlichting van de klachten op korte termijn accepteren. Bespreek met een apotheker of arts of dit geschikt is, in plaats van ervan uit te gaan dat ‘natuurlijk’ even effectief of veiliger is.

Gebruik probiotica voor het juiste doel

Een probioticasupplement mag geen vervanging zijn voor beoordeling of voorgeschreven behandeling van actieve BV met klachten. De CDC-richtlijn ondersteunt de momenteel onderzochte probiotische producten niet als vervangende behandeling voor actieve BV. Onderzoek naar ondersteuning bij terugkerende BV is specifiek voor het product en de bacteriestam. De resultaten kunnen daarom niet op elk supplement worden toegepast. Lees wat het onderzoek zegt over probiotica bij BV voor een afzonderlijke, wetenschappelijk onderbouwde vergelijking.

Knoflook, yoghurt, azijn, zuiveringszout, etherische oliën, waterstofperoxide, vaginale spoelingen en zelfbedachte behandelschema's met boorzuur zijn niet hetzelfde als afwachtend beleid. Ze kunnen het weefsel irriteren, de vaginale omgeving verstoren of passende zorg vertragen. Op deze pagina wordt het bewijs voor elk afzonderlijk middel niet besproken, omdat dat een andere behandelingsvraag is.

Wat je kunt doen terwijl je zorg regelt

1. Stop met inwendig reinigen en zelfgemaakte middelen inbrengen. Gebruik geen vaginale spoelingen, geparfumeerde wasproducten, vaginale deodorants, ontsmettingsmiddelen of huismiddeltjes.
2. Verzorg de uitwendige zone voorzichtig. Was de vulva met water of, als je dit goed verdraagt, een milde ongeparfumeerde reiniger. Vermijd schrobben.
3. Leg het volledige klachtenpatroon vast. Noteer de kleur en structuur van de afscheiding, geur, jeuk, gevoeligheid, bekkenpijn, bloedverlies, plasklachten, recente seks, menstruatie, nieuwe producten en eventuele recente antibioticakuren.
4. Overweeg of een soa-test relevant is. Een nieuwe partner, onbeschermde seks, mogelijke blootstelling of klachten zoals pijn, bloedverlies of pijn of ongemak bij het plassen zijn redenen om contact op te nemen met een centrum voor seksuele gezondheid.
5. Gebruik geen overgebleven medicatie. De diagnose, dosis, toedieningsweg en duur van de kuur zijn mogelijk niet juist voor de huidige klachten.
6. Zoek meer hulp als de situatie verandert. Blijf niet afwachten als er pijn, koorts, bloedverlies, zwangerschap of andere alarmsignalen optreden.

Als eerder is bevestigd dat je BV hebt gehad en dezelfde klachten terugkeren, vertel de zorgverlener dan hoe vaak dit gebeurt en welke behandelingen je hebt gebruikt. Bij terugkerende BV kan een planmatige aanpak nodig zijn in plaats van telkens ongecoördineerde kuren te volgen of lange tijd af te wachten.

Wanneer je snel medische hulp moet zoeken

Neem snel contact op met een huisarts, verloskundige, apotheker of centrum voor seksuele gezondheid als:

• je zwanger bent of zou kunnen zijn en je vaginale afscheiding is veranderd;
• dit de eerste keer is dat je deze klachten hebt of je niet zeker weet of het BV is;
• je pijn in het bekken of de onderbuik, koorts of braakklachten hebt of je onwel voelt;
• je na seks bloedverlies hebt of bloedverlies dat geen menstruatie is;
• je zweertjes, blaasjes, aanzienlijke zwelling of hevige pijn hebt;
• plassen pijnlijk is of er mogelijk sprake is geweest van blootstelling aan een soa;
• de klachten na de behandeling aanhouden of herhaaldelijk terugkeren;
• je een verzwakt immuunsysteem hebt of onder behandeling bent van een specialist;
• je eerder een ernstige reactie op een antibioticum hebt gehad en een alternatief behandelplan nodig hebt.

Zoek met spoed hulp als de klachten ernstig zijn of snel verergeren. Gebruik in het VK NHS 111 als je dringend advies nodig hebt en je gebruikelijke zorgverlener niet kunt bereiken.

Kort samengevat

BV kan soms zonder antibiotica overgaan, maar er is geen betrouwbare manier om te weten of dat bij jou zal gebeuren. Placebogroepen in klinische onderzoeken laten zien dat bij een minderheid van de deelnemers spontaan klinisch herstel optreedt, terwijl gevestigde behandelingen op korte termijn hogere genezingspercentages opleveren.

Als je klachten hebt, is het het veiligst om de diagnose te laten bevestigen en de behandeling te bespreken in plaats van zelf een willekeurig aantal dagen af te wachten. Als de geur afneemt, bewijst dat niet dat de BV is verdwenen. Bij zwangerschap, pijn, koorts, bloedverlies of mogelijke blootstelling aan een soa moet je sneller hulp zoeken.

Als je je zorgen maakt over herhaald antibioticagebruik, vraag dan een zorgverlener om de diagnose opnieuw te beoordelen, orale en vaginale opties te vergelijken, de wetenschappelijke onderbouwing voor eventuele alternatieven zonder antibiotica toe te lichten en een plan op te stellen voor terugkerende BV. Vervang dat gesprek niet door vaginale spoelingen, huismiddeltjes of een supplement dat wordt aangeprezen als middel om actieve BV te genezen.

Veelgestelde vragen